وتاری کۆتا ڕۆژی سوودانی

محەمەد شیاع سوودانی، سەرۆکوەزیرانی عێراق، لە وتاری ماڵئاواییدا گرنگترین دەسکەوتەکانی حکومەتەکەی لە ماوەی سێ ساڵی ڕابردوودا خستە ڕوو، کە تێیدا ئاماژەی بە دابەزینی ڕێژەی هەژاری، کەمبوونەوەی قەرزەکانی دەرەوە، و تێپەڕاندنی قەبارەی وەبەرهێنان بۆ ١١٤ ملیار دۆلار کرد.
ئەمڕۆ چوارشەممە، 13ـی 5ـی 2026، محەمەد شیاع سوودانی، سەرۆکوەزیرانی عێراق لە وتارێکی ماڵئاواییدا بۆ گەل کە لەلایەن میدیاکانی عێراقەوە بڵاوکراوەتەوە، تیشکی خستە سەر ئەو ئاڵەنگارییانەی کابینەکەی لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ـەوە ڕووبەڕووی بووەتەوە. سوودانی ڕایگەیاند، حکومەت لە دۆخێکی مەترسیداری سیاسییەوە دەستی بەکارەکانی کرد، بەڵام توانی بە سیاسەتێکی دیپلۆماسیی هاوسەنگ، پێگەی عێراق لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بەهێز بکات و وڵات لە ململانێ و جەنگە ناوچەییەکان بپارێزێت.
گرنگترین دەسکەوتە ئابووری و داراییەکان:
سوودانی لە وتارەکەیدا ئامارێکی وردی لەسەر کەرتی ئابووری خستە ڕوو، کە دیارترینیان ئەمانەن:
وەبەرهێنان و قەرز: قەبارەی وەبەرهێنانەکان ١١٤ ملیار دۆلاری تێپەڕاندووە. قەرزی دەرەکی لە ١٣ ملیار دۆلارەوە بۆ ١٠ ملیار دۆلار کەم کراوەتەوە، و زیاتر لە ١٩ ترلیۆن دینار لە قەرزی ناوخۆیی دراوەتەوە.
هەڵاوسان: بەهۆی سیاسەتە داراییەکانەوە، ڕێژەی هەڵاوسانی ساڵانە لە ٧.٥٪ بۆ ٢.٧٪ دابەزیوە.
وزە و نەوت: توانای پاڵاوگەکان لە ٦٠٠ هەزار بەرمیلەوە بۆ ١.٢ ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا بەرز بووەتەوە. ڕێژەی وەبەرهێنانی غازی یاوەریش بۆ ٧٤٪ بەرز بووەتەوە (کە پێشتر ٥٢٪ بوو)، و بەرهەمهێنانی کارەباش گەیشتووەتە ٢٩ هەزار مێگاوات. هەروەها گرێبەستی گرنگ لەگەڵ کۆمپانیا زەبەلاحەکانی وەک برێتێش پترۆلیۆم، تۆتاڵ، شێڤرۆن، ئیکسۆن مۆبیل و هالیبێرتۆن واژۆ کراون.
خزمەتگوزاری، ژێرخان و کشتوکاڵ:
پڕۆژەکان: ٣٢٥٠ پڕۆژەی وەستاو چارەسەر کراون و خراونەتەوە کار، ٢٢ نەخۆشخانەی نوێ کراونەتەوە، و قۆناغی یەکەمی پڕۆژەی ستراتیژیی (بەندەری فاو) تەواو بووە. هەروەها پڕۆژەی ڕێگەی گەشەپێدان (طريق التنمية) چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە و زیاتر لە ١٠٠ هەزار هەلی کار دەڕەخسێنێت.
ڕێگاوبان: دروستکردنی نزیکەی ١٠٠٠ کیلۆمەتر ڕێگای دەرەکی، قیرتاوکردنی ١٣٠ ملیۆن مەتر چوارگۆشە، دروستکردنی ١٢ پردی نوێ و نۆژەنکردنەوەی ٤٢ پردی دیکە، لەگەڵ ١٦ پڕۆژەی چارەسەرکردنی قەرەباڵغیی هاتووچۆ لە بەغدا.
کشتوکاڵ و پیشەسازی: وڵات گەیشتووەتە ئاستی خودبژێوی لە ئاسن، چیمەنتۆ، شەکر، ئارد و زەیتی خواردن. هەروەها بەرهەمی گەنم بۆ ساڵی ٢٠٢٥ گەیشتە ٦.٢ ملیۆن تەن.
بواری کۆمەڵایەتی و ڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی:
لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە، سەرۆکوەزیرانی عێراق ئاشکرای کرد کە ٩٦٣ هەزار خێزانی نوێ لە تۆڕی پاراستنی کۆمەڵایەتی سوودمەند بوون، بەمەش ڕێژەی هەژاری لە ٢٥٪ بۆ ١٠٪ دابەزیوە، و ڕێژەی بێکاریش لە ١٦.٥٪ بۆ ١٣.٥٪ کەم بووەتەوە. سیستەمی ئەلیکترۆنیی ئەسیکودا (ASYCUDA)ـش لە دەروازە سنوورییەکان جێبەجێ کراوە بۆ زیادکردنی شەفافیەت.
سەبارەت بە ڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵیش، حکومەت توانیویەتی زیاتر لە ٣٨٣ ملیۆن دۆلار و ٣٣ تۆمەتباری هەڵاتوو لە دەرەوەی وڵات بگەڕێنێتەوە.
لە کۆتایی وتارەکەیدا، سوودانی سوپاسی متمانەی هاووڵاتییانی کرد لە ماوەی دەسەڵاتەکەیدا و جەختی لە پشتیوانیکردنی حکومەتی نوێ کردەوە بۆ پاراستنی سەقامگیریی عێراق، بە ئاماژەدان بەوەی قۆناغی داهاتوو پێویستی بە یەکخستنی هەوڵەکانە و نابێت لە ڕێڕەوی چاکسازی پاشەکشە بکرێت.